گويش تبريز
لهجه مردم شهر تبريز از دير زمان به سه منطقه تقسيم ميشد:
۱- قره مليک – شام قازان – هکماوار – منجم – قره آغاج
۲- دوه چي –امير خيز – ليلاوا - خطيب
۳- ششگيلان – باغميشه – خيابان – مارالان و محله هاي مرکزي
اين تقسيم بندي بعد از صنعتي شدن شهر تبريز و مهاجرت روستائيان به تبريز (بخصوص شهرها و روستاهاي نزديك به مرز كشور آذربايجان مانند ورزقان و جلفا و كليبر و..) تا حدودي باطل شد چرا که لهجه مردم تبريز که داراي قواعد خاص خود بود به گويش مهاجران نزديکتر شده و گويش قديمي خود را از دست داد اين پديده در محله هايي که مهاجران بيشتري در خود جاي دادند بيشتر قابل احساس است بخصوص محله هاي مرکزي شهر از قبيل ليلاوا (چهار راه هفد شهريور امروزي) و چرنداب و نوبر و خيابان و...
با اين حال محله هاي دور از مرکز شهر مانند قره مليک (قراملک) ، شام قازان ، هکماوار خاصيت گويش خود را حفظ کرده و در حال حاضر نيز با گويش قديمي خود صحبت ميکنند در اين گويش (گويش اصيل تبريز) اهالي به لحاظ فونوتيکي در بعضي کلمات حرف «ر» را «ي» تلفظ مينمايند.
اين نظريه (گويش اصيل و قديمي مردم تبريز) را ميتوان در افرادي كه تبريزي الاصلهاي قديمي و يا روستاها و شهرهاي خيلي نزديك مانند سردري (سردرود)،خسرو شهر و روستاهاي نزديك مانند: مايان،كجووار (كجآباد)، پينه شالوار ( شاد آباد) و ... نيز به وضوح مشاهده كرد!
در اين گويش در پاره اي از کلمات که حرف «ر» موجود ميباشد «ي» تلفظ ميشوند:
براي مثال: (کلمه ي «هارداسان» تلفظ ميشود «هايداسان»/کلمه ي «گئديرم» تلفظ ميشود «گئدييم»، «قارداش/قردش» تلفظ ميشود «قيدش»، «رحيم» تلفظ ميشود «يحيم».)
]آندسته از کساني که صداي «ر» را «ي» تلفظ ميکنند هنجره و نوع گويششان از زمانهاي بسيار قديم بدون تغيير باقي مانده است.[ 1
1-] کتاب اصلی-کرم (نويسنده: میر علی سید سلامت/صفحه 42) [
کلانشهر شهر قدیمی و تاریخی تبریز متشکل از محله ها و مناطق ریز و خردی است که بزرگیش را مدیون همین مناطق قدیمی میباشد.